Radą na wysokie ceny nawozów jest racjonalizacja wykorzystania nawozów naturalnych. Ważne miejsce zajmuje tu obornik, którego w Polsce produkuje się coraz mniej.

Na nawozach mineralnych można zaoszczędzić stosując nawozy organiczne, takie jak kompost i obornik bydlęcy. To znana prawda, chociaż przekrojowych badań dostarczających nowej wiedzy na ten temat w Polsce od dawna się nie prowadzi. Tymczasem z pewnością wielu rolników nurtuje pytanie, ile właściwie można zaoszczędzić azotu mineralnego i jaką rolę odgrywa czas działania? Można na to odpowiedzieć tylko za pomocą wieloletnich testów terenowych.

Przy nawożeniu organicznym plony rosną

W Europie trwa międzynarodowy, długoterminowy eksperyment z azotem organicznym. Po 36 latach badań wnioski są nie do podważenia: nawożenie obornikiem bydlęcym i długotrwałe stosowanie kompostu w płodozmianie, może znacząco i trwale zwiększyć plonowanie. Pozwala też znacznie ograniczyć zapotrzebowanie na mineralne nawozy azotowe.

• Sprawdź: Jak nawozy naturalne działają na glebę?

Już po pobieżnej ocenie wyników wspomnianych badań widać tendencję, że różnice w plonach zwiększały się zarówno w obrębie poszczególnych wariantów nawożenia, jak i między nimi wraz z wydłużaniem się czasu trwania doświadczenia. Ciekawy jest wariant z zupełną rezygnacją ze stosowania azotu mineralnego. Okazuje się, że stosowanie wyłącznie obornika bydlęcego na początku doświadczenia skutkowało obniżeniem plonowania, po czym następowała stabilizacja, a następnie powolny, ale systematyczny wzrost.

Najwyższe wykorzystanie azotu zastosowanego w oborniku bydlęcym osiągnięto w trzyletnim płodozmianie z kukurydzą kiszonkową, zarówno w roku stosowania, jak i w całym zmianowaniu. Zaraz po nawiezieniu obornikiem dawkę azotu mineralnego można było obniżyć o 64%, a w kolejnych latach nawet o 72%. Warianty nawożenia kompostem pokazały, że w takim stanowisku na dawce azotu mineralnego pod kolejne rośliny można zaoszczędzić 24 kg N/ha w porównaniu z wariantem nawożonym wyłącznie azotem mineralnym.

• Sprawdź: Próchnica buduje się powoli

Zaskakujące okazało się działanie obornika bydlęcego w długiej perspektywie czasowej. O ile w pierwszych latach doświadczenia dla uzyskania założonego plonu trzeba było dodać 100 kg N/ha w formie nawozów mineralnych, to po 36 latach wystarczyło dodać już tylko 35 kg N/ha, aby osiągnąć podobny plon.

Efekt depozytu nawozów organicznych

Nawozy organiczne rozwijają swoje działanie nawozowe przez kilka lat. Tę właściwość uwzględniają m.in. przepisy dotyczące ustalania nawożenia roślin. Zamieszczone w nich współczynniki wykorzystania składników uwzględniają tzw. minimalną skuteczność nawozów w roku ich stosowania. Jest to obliczane na podstawie całkowitego azotu zawartego w nawozie i brane pod uwagę przy planowaniu nawożenia danej uprawy. W przypadku nawozów organicznych efekt ich działania rozlicza się na więcej lat.