Jeszcze do niedawna sorgo kojarzono z produkcją zielonej masy. Dziś coraz większą uwagę przyciągają odmiany ziarnowe. Czy sorgo może się stać alternatywą dla zbóż jarych?

Ponad 20 lat temu na polskie pola przebojem weszło Sucrosorgo 506, czyli odmiana cukrowa sorga, której przydatności do uprawy w naszym kraju wówczas nikt nie znał. Rolnicy uprawiali ją głównie na kiszonkę, bo dawała wysokie plony zielonej masy, ale niestety, przy małym udziale ziarna, które na dodatek miało problemy z osiągnięciem dojrzałości. Obecnie trwają badania rozeznaniowe nad możliwością uprawy w Polsce wcześniejszych odmian sorga typu ziarnowego, a także kiszonkowych. Jedno z takich doświadczeń z udziałem kilkunastu odmian z 5 firm hodowlano-nasiennych zlokalizowano na polach Ośrodka Hodowli Zarodowej w Garzynie k. Leszna (Wielkopolska).

Udaje się na słabych glebach

Na bazie doświadczenia odmianowego w drugiej połowie października br. zorganizowano w Garzynie szkolenie „Uprawa sorga w Polsce – opłacalność i perspektywy”. Prof. Tadeusz Michalski, prezes Polskiego Związku Producentów Kukurydzy w swoim wystąpieniu m.in. stwierdził, że sorgo może być interesującą rośliną zwłaszcza dla gospodarstw dysponujących słabszymi glebami i borykającymi się częstymi niedoborami opadów. Niski współczynnik transpiracji (ok. 200 l wody/kg s.m.) sprawia, że zawodność sorga jest mniejsza niż większości pozostałych roślin uprawnych.

• Sprawdź: Wybór rośliny niszowej – na co zwrócić uwagę?

Pod względem plonowania na ziarno wyniki uzyskiwane w dotychczas przeprowadzonych próbach są obiecujące. Zwłaszcza na słabych glebach sorgo plonuje lepiej niż zboża kłosowe, a niekiedy nawet kukurydza. Cechą wspólną sorga i kukurydzy obok zbliżonego pokroju roślin jest podobny skład chemiczny i wartość paszowa ziarna. Z kolei odmiany sorga proponowane do uprawy na kiszonkę wyrastają wysokie, ale posiadają mankament, tj. niską zawartość suchej masy w zbieranej zielonce (niski udział ziarna), co uniemożliwia uzyskanie paszy objętościowej nasyconej białkiem i energią.

Wyniki zachęcają do kontynuacji

Prof. Tomasz Piechota z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu wraz ze swoim bratankiem – Kacprem Piechotą, rolnikiem z zachodniej Wielkopolski – na własnym przykładzie omówili szereg elementów agrotechniki sorga na ziarno. Główne obserwacje z ostatnich 3 sezonów są następujące:

• możliwość uprawy na glebach słabych, piaszczystych o niskiej retencji wodnej;
• dobra przydatność do uprawy w systemach bezorkowych;
• brak konieczności inwestowania w dodatkowe, specjalistyczne maszyny i narzędzia;
• małe wymagania dotyczące jakości uprawy przedsiewnej;
• wysiew w połowie maja w dobrze ogrzaną rolę siewnikiem punktowym w rozstawie rzędów 50 cm na głębokość do 4 cm – obsada siewu w zależności od odmiany 200-300 tys. ziaren/ha (siewnik punktowy wyposażony w tarcze do wysiewu sorga);
• chemiczne zwalczanie chwastów najlepiej herbicydami doglebowymi. Nie można bezkrytycznie sięgać po herbicydy kukurydziane, bo wrażliwość odmian sorga na te środki może okazać się wysoka;
• przy wysokiej temperaturze powietrza i nasłonecznieniu w miesiącach letnich rośliny sorga wchodzą w wysokowydajny cykl asymilacji C4, nawet przy niedoborach wilgoci i dwutlenku węgla w powietrzu;
• zawiązek wiechy różnicuje się 30-40 dni po wschodach, a wiechowanie najwcześniejszych odmian rozpoczyna się w drugiej połowie lipca;
• większość odmian ziarnowych sorga osiąga dojrzałość w październiku;
• omłot kombajnem zbożowym wyposażonym w bagnety unoszące łan – linia cięcia tuż pod wiechami;
• zbierane ziarno (kremowa barwa, kuliste o średnicy 2-4 mm, MTZ 25-35 g) w zależności od udziału później dojrzewających wiech z rozgałęzień bocznych ma wilgotność 18-22% – wymaga dosuszania ciepłym powietrzem, jednak nakłady są tu znacznie mniejsze niż w przypadku kukurydzy;
• na glebach klas V-VIz dotychczas zbierano 50-70 dt/ha ziarna (w przeliczeniu na 14% wilgotności);
• rynek zbytu nie jest jeszcze rozwinięty, więc konieczne jest znalezienie odbiorcy na wyprodukowane ziarno przed podjęciem uprawy lub jego zużycie w gospodarstwie;
• cena zbytu ziarna zbliżona do pszenicy konsumpcyjnej.

Trzeba mieć pomysł na zebrany plon

Według danych ARiMR areał uprawy sorga w 2026 r. wyniósł 14,5 tys. ha i ma tendencję rosnącą. Perspektywiczny wydaje się kierunek ziarnowy, o ile plantatorzy zapewnią sobie zbyt lub zagospodarują zbiory na własne potrzeby. Niskie wymagania wodne i glebowe sorga mogą na najsłabszych glebach stanowić alternatywę dla zbóż, gdzie przekroczenie wydajności 3 t/ha bywa barierą nie do pokonania. Warto pamiętać, że zapotrzebowanie na główne składniki pokarmowe jest zbliżone do kukurydzy i w przypadku uprawy na ziarno w przybliżeniu wynosi (NPK) 22:10:22 kg/t plonu ziarna wraz z odpowiednią masą słomy. Zatem podstawowe nakłady na produkcję można zaliczyć do umiarkowanych.