Blisko połowa fosforu dostępnego dla roślin z gleb rolniczych pochodzi z nawozów mineralnych. Naukowcy widzą potrzebę bardziej sprawiedliwego zarządzania nim.

Mineralne nawozy fosforowe przyczyniły się do wzrostu wydajności upraw rolnych. Jednak możliwości ich produkcji są ograniczone, a także zrejonizowane do kilku obszarów na kuli ziemskiej. Surowcem do ich produkcji są skały fosforytowe, których globalne zasoby powoli się wyczerpują. Obecnie samo Maroko skupia 70% takich zasobów, natomiast Europa jest ich niemalże pozbawiona. Przy obecnym tempie wydobycia, które będzie rosło do połowy bieżącego stulecia, za 80 lat złoża skał fosforanowych będą na wyczerpaniu. Prawdopodobnie wówczas dojdzie do znacznego wzrostu cen nawozów i problemów z postępem wydajności w produkcji żywności.

Fosforu z powietrza się nie pozyska

Duże dysproporcje co do zasobności w fosfor gleb rolniczych na świecie wynikają z historycznej dostępności do nawozów mineralnych zawierających ten składnik. Kraje Europy Zachodniej i Ameryki Północnej notowały gwałtowny wzrost zasobności od lat 50. XX w., osiągając szczyt w 2017 r. Warto pamiętać, że od lat 70. zużycie fosforu z nawozów mineralnych było stabilne. Natomiast postęp zasobności wynikał z dynamicznie rozwijanej produkcji zwierzęcej, która dostarczała fosforu organicznego z nawozów odzwierzęcych.

Od lat 70. XX w. mineralne nawożenie fosforem nasiliły kraje azjatyckie. Pod względem zasobności gleb w ten składnik niedawno dogoniły Europę Zachodnią i nadal intensyfikują wykorzystanie mineralnych nawozów fosforowych.

• Sprawdź: Czy potas też będzie taniał?

W nieco gorszym położeniu są kraje Europy Wschodniej i Ameryki Południowej, chociaż w ujęciu ogólnym plasują się pośrodku. Wreszcie u dołu statystyk zużycia nawozów fosforowych plasują się kraje Afryki i Oceanii. Tam zwrot fosforu wyniesionego z plonami jest realizowany na poziomie poniżej 30%.

Potrzebne bardziej sprawiedliwe zarządzanie

Naukowcy widzą potrzebę bardziej sprawiedliwego zarządzania pozostałymi do wydobycia zasobami fosforytów, aby skierować je na obszary, które najbardziej ich potrzebują. W przypadku krajów użytkujących bardziej zasobne gleby konieczne jest chronienie i zwiększanie nabytej żyzności, m.in. poprzez ograniczenie erozji gleby i promowanie recyklingu materii organicznej. W zależności od rodzaju gleby brak dopływu nowych dawek fosforu nie musi skutkować zmniejszeniem plonów.

Niektóre gatunki uprawne, takie jak łubin biały czy gryka, umożliwiają mobilizację fosforu silnie związanego z fazą stałą gleby (uwstecznionego). Tym samym zwiększają dostępność dla innych roślin w zmianowaniu.